• I-O LIFE
  • Hoe over kanker praten met adolescenten?

In België vernemen jaarlijks ongeveer 60 000 personen dat ze kanker hebben. Volgens de Stichting tegen kanker, zijn 2000 van hen volwassenen met kinderen. Er met adolescenten over praten en deze beproeving doorstaan, is verre van eenvoudig. Hierbij enkele wegwijzers, voorgesteld door Aurore Liénard, oncopsychologe van het Instituut Jules Bordet.


WEGWIJZER 1. HET ZIJN GEEN KINDEREN MEER …

"Voor ouders met kanker is erover praten met de kinderen een grote bekommernis, en dat los van de leeftijd van de jongeren. Maar je richt je niet tot adolescenten zoals tot kleine kinderen,” zegt oncopsychologe Aurore Liénard. “Wat verandert is het mentale ontwikkelingsniveau waardoor adolescenten de ziekte kunnen begrijpen, evenals de gevolgen en de werking van de behandelingen. Adolescenten beheersen ook de concepten waarmee ze de risico’s en de kansen kunnen inschatten, wat essentiële begrippen zijn om om te gaan met de onzekerheid die kanker creëert."

Met adolescenten kan de dialoog dieper gaan en de ernst van de situatie worden besproken. Het is dan ook “belangrijk om de positieve factoren niet te vergeten en te praten over wat hoop geeft", aldus de oncopsychologe. In deze context is het spreken over het succes van de behandeling, bv. immunotherapie, een mogelijk te volgen piste …

WEGWIJZER 2. VERGEET DE COMMUNICATIESLEUTELS NIET.

Of men zich nu richt tot adolescenten of tot kinderen, de basisaanbeveling verandert niet:
de communicatie moet open, eerlijk en aangepast zijn aan de leeftijd, rekening houdend met hun ritme en (naargelang de vragen) te kijken tot waar men kan en wil gaan.

WEGWIJZER 3. ER MET ADOLESCENTEN OVER PRATEN IS INDERDAAD MOEILIJK …

Er zijn meer mogelijkheden om er met adolescenten over te discussiëren dan met kinderen, vragen te stellen en redeneringen op te bouwen. Desondanks blijven deze uitwisselingen moeilijk. Adolescenten begrijpen effectief beter de ernst van hetgeen waarover men met hen praat. Bovendien moeten volwassenen, om hun vragen te beantwoorden, een grotere beheersing of kennis van hun ziekte, de behandelingen en de werking ervan hebben.
Ze moeten dus nog beter geïnformeerd zijn.

Dit gezegd zijnde, “zelfs al hebben ze niet op alles een antwoord, niets weerhoudt er de ouders van om de jongeren bij te staan in hun zoektocht”, benadrukt Aurore Liénard. We weten dat adolescenten op het internet informatie zoeken. Het is beter om hen niet helemaal alleen verloren te laten lopen …

"Men kan hen ook voorstellen contact te hebben met zorgteamleden die bereid zijn om hun vragen te beantwoorden, zoals de oncoloog of de oncologische verpleegkundige. De achterliggende gedachte is dat adolescenten niet alleen blijven met onrustbarende informatie, of die nu gehaald is van het internet, vrienden of slecht geïnformeerde volwassenen.

WEGWIJZER 4. HET ZIJN GEEN VOLWASSENEN.

De adolescentie is een periode waarin, parallel met lichamelijke en hormonale veranderingen, alles rond autonomie en eigen identiteit wordt opgebouwd. Sociale aansluiting bij leeftijdsgenoten is eveneens fundamenteel voor jongeren, die zo kunnen openbloeien. Toch zal de aankondiging van de kanker van moeder of vader de focus terug meer richten op de familie.

Vaak zullen adolescenten wensen om de zieke te steunen en te helpen. “Maar het zijn geen volwassenen,” brengt de oncopsychologe in herinnering. “De uitdagingen in hun ontwikkeling zijn groot. Ouders zullen moeten proberen om adolescenten te begeleiden om samen een evenwicht te vinden tussen steun kunnen/moeten geven aan de familie en hun eigen sociale ontwikkeling. Jongeren moeten een eigen leven leiden zonder zich beperkt te voelen door een loyaliteitsconflict.”

Balans: men kan adolescenten uitnodigen om te helpen, zonder hen te dwingen, en hen finaal aanmoedigen om meer autonomie te verwerven. Bijvoorbeeld, iemand kan beginnen om alleen naar de gitaarles te gaan … Deze overgang naar meer verantwoordelijkheid kan trouwens als zeer positief worden ervaren door jongeren die vaststellen dat men hen vertrouwt.

WEGWIJZER 5. SAMEN REGELS BEPALEN.

Klassiek is dat ouders die de uitdagingen van de situatie voor 100% begrijpen, toch van hun adolescenten verwachten dat ze adequaat reageren. Alleen… het zijn adolescenten met hersenen die nog niet volgroeid zijn. Ze zijn dus (vaak) impulsief en (ook vaak) op zichzelf gericht. Ze vragen zich af wat er met hen zal gebeuren, als de houvast die de ouder is,
zou komen weg te vallen ...

Adolescenten zijn uiteraard over het algemeen ook heel sterk aangedaan door de ziekte van hun ouder. Ze begrijpen wel dat behandelingen vermoeiend kunnen zijn. Maar adolescenten staan in het centrum van een tweestrijd tussen hun wens om adolescent te zijn zoals de anderen en hun familie te steunen. Dus soms chatten ze liever dan de vaatwasser leeg te maken. Dit kan gaan tot een schuldgevoel, aangewakkerd door het idee dat ze zo misschien, of toch deels, bijdragen tot de vermoeidheid of het verdriet van de zieke …

Eerder dan het op de heupen te krijgen door de houding van bepaalde jongeren suggereert Aurore Liénard aan ouders om met jongeren aangepaste regels voor het familiale functioneren af te spreken. Ouders en adolescenten kunnen ook het belang herzien van bepaalde taken (zoals het opruimen van eigen kamer), of uitgaan met vrienden versus tijd met de familie doorbrengen.

Klein geruststellend detail: tegenover deze druk naar autonomie zijn jongeren ook tot veel in staat. Ze kunnen er bijvoorbeeld in slagen om de wasmachine te laten draaien, en moeilijker nog, die ook leeg te maken …

WEGWIJZER 6. HOED U VOOR OVERBESCHERMING.

Adolescenten worden niet van de ene dag op de andere volwassen omdat ze te horen krijgen dat een ouder kanker heeft. “Als zo’n moeilijke situatie zich voordoet hebben ouders in een eerste tijd de neiging om bijna instinctief hun kind of adolescent maximaal te willen beschermen. Ze zouden willen vermijden dat hij verdrietig is of zich zorgen maakt wegens de ziekte. De eerste reflex is dan ook de bescherming op te drijven”, zegt Aurore Liénard. Kortom, adolescenten zijn al bezig zelfstandig te worden. “De job die ouders ten deel valt bestaat eerder uit begeleiding dan overmatige bescherming” (zie wegwijzer 5).

Uiteindelijk hebben studies getoond dat wanneer het proces naar zelfstandigheid op een aangepaste manier wordt begeleid, de kwaliteit van het familieleven verbetert", verduidelijkt Aurore Liénard.

WEGWIJZER 7. WAT DOEN ALS DE RELATIE TUSSEN OUDERS EN ADOLESCENTEN TOTAAL VERZUURT?

Voor adolescenten blijft de ouder een ouder, bovenop het ziek-zijn. Ook vóór een ernstige ziekte optreedt zijn de relaties tussen ouders en adolescenten niet constant optimaal.

"Het gebeurt dat conflicten met de zieke of met diegene die in goede gezondheid het hoofd boven water moet houden, nog worden aangewakkerd,” stelt Aurore Liénard vast. “Deze situatie kan ook optreden in de acute fase van de ziekte.” Wat is eruit af te leiden? Een adolescent blijft een adolescent en een ouder blijft een ouder.

Vaak is het aanmoedigen van jongeren om een therapeut te zien - die hen nochtans zou kunnen helpen - “mission impossible”. Niet alle adolescenten hebben zin om deel te nemen aan praatgroepen met jongeren in dezelfde situatie. Welke (andere) oplossingen zijn mogelijk? In deze omstandigheden is het fundamenteel om het sociale netwerk van jongeren te versterken, hen niet alleen te laten: leeftijdsgenoten, maar ook bepaalde volwassenen, kunnen echt hulp bieden. Van hun kant kunnen ouders aanzienlijke hulp krijgen door zich tot professionele zorgverleners te wenden voor een interventie die gericht is op ouderschap. En vergeet niet: niemand is perfect en een ouder kan zich vergissen. Maar het is wel diegene die zijn kind het best kent…

WEGWIJZER 8. VERANDERING, HET IS NU… OF LATER.

Over het algemeen zijn ouders heel gevoelig voor preventieboodschappen naar jongeren toe en bedoeld om, zo goed mogelijk, kanker te vermijden. Deze bekommernis is vaak sterker in het geval van familiale genetische mutaties die aan de oorsprong van bepaalde kankers liggen. Kortom, het lijkt ouders vaak het geschikte moment om instructies te geven over bepaalde gedragingen rond gezondheid. Alleen zijn adolescenten niet noodzakelijk bereid om deze regels te volgen. Dit kan tot spanningen leiden …

"De rol van de ouders is het meegeven van regels. Al weten ze dat ze zaadjes zaaien die kiemen en vaak veel later pas zullen groeien …”, merkt Aurore Liénard op.

WEGWIJZER 9. ER IS EEN TIJD VOOR ALLES… EN EEN PLAATS VOOR ELKEEN.

Bij jongeren die erin slagen om de beproeving die kanker voor een ouder is, zonder al te veel kleerscheuren door te komen en steun te bieden aan de zieke, zijn er velen die aan vaardigheden en empathie winnen. Een overwinning te meer op de ziekte ….

DE IMPACT VAN KANKER OP TIENERS

Weten welke gevolgen kanker kan hebben op adolescenten is een “ingewikkelde vraag”, geeft Aurore Liénard toe.

Na de aankondiging van de ziekte weet men dat in een eerste tijd, de kans op risicogedrag bij jongeren groter is. Studies rapporteren ook meer verdriet, angst of minder zelfrespect.

Tot de moeilijkheden op korte termijn bij jongeren geconfronteerd met deze situatie noteert men eveneens een groter risico op schoolverzuim, concentratieproblemen, optrekken met leeftijdsgenoten (maar dat maakt ook deel uit van de klassieke uitdagingen van de adolescentie), een grotere consumptie van alcohol of toxische stoffen, mutilaties…
Toch zijn deze problemen vaak voorbijgaand.

Bovendien zijn ze absoluut niet van toepassing op alle jongeren.

***nota***

  • (1)Aurore Liénard is coauteur van het boekje « Comment parler avec l’enfant du cancer d’un parent ? Un livre pratique sur la communication ».

ONCBE1901183 approved 02/2019

LEES OOK...

Telefonische consulten

I-O life

Ze ontmoeten de patiënten en geven hen uitleg, verduidelijking, begeleiding, ondersteuning, advies en informatie. Om al deze doelstellingen te bereiken vullen de coördinatoren voor oncologische zorgen (COZ) hun consult aan met een eenvoudig en doeltreffend hulpmiddel: de telefoon.

Hoe vermijd je huidkanker?

I-O life

Wie zich wil beschermen tegen huidkanker kan drie dingen doen: uit de zon blijven, zich goed kleden of zich voldoende insmeren met zonnecrème

Psychologische ondersteuning van de patiënt

I-O life

Alle kankercentra stellen een psychologische begeleiding voor aan patiënten met kanker. In de oncopsychologie zijn verschillende “formules” mogelijk.

Hoe de vermoeidheid beheren?

I-O life

Vermoeidheid is een vaak gehoorde klacht bij patiënten onder immuuntherapie. Waar komt ze vandaan? Wat zijn de oorzaken? Wat kan u doen om ze te verminderen? Antwoorden.

I-O Pedia

Opvolging en duur van de behandeling

I-O Pedia