• I-O LIFE
  • Psychologische ondersteuning van de patiënt

Alle kankercentra stellen een psychologische begeleiding voor aan patiënten met kanker. In de oncopsychologie zijn verschillende “formules” mogelijk.


De helft van de kankerpatiënten heeft te maken met psychologische problemen. Deze moeilijkheden kunnen op elk moment van het traject optreden: bij de bekendmaking van de diagnose of een herval, tijdens de behandelingen of zelfs later. “Bepaalde patiënten verliezen hun houvast als ze in remissie zijn”, becommentarieert Nicole Delvaux, oncopsycholoog (1) en diensthoofd psychologie in het Erasmusziekenhuis, Brussel. “Bij anderen is het de werkhervatting die hen kwetsbaar maakt. Nog anderen hebben het moeilijk om zich aan de behandelingen aan te passen. Toch vragen patiënten zelden hulp uit eigen beweging. In negen op de tien gevallen oriënteert het zorgteam in het ziekenhuis (verpleegkundigen, artsen, enz.) hen naar de oncopsycholoog.”

De specifieke moeilijkheden van patiënten onder IO

Patiënten onder immuuntherapie hebben vaak twee veel voorkomende moeilijkheden. De eerste is gelinkt aan de onzekerheid. “De meesten hebben voor de immuuntherapie al andere behandelingen gekregen”, herhaalt Nicole Delvaux. “Deze behandelingen waren vaak teleurstellend. Op emotioneel vlak zijn deze patiënten dus onzekerder wat de doeltreffendheid van Immuno-Oncologie (IO) betreft. Dit kan natuurlijk angst genereren.”

Een tweede voorkomende moeilijkheid betreft de modaliteiten van de immuuntherapie en de actieve rol die van de patiënt wordt verwacht. Ter herinnering, om een eventuele bijwerking op te sporen (2) moet de patiënt elk symptoom of elke verandering snel aan het medische team melden. “Deze medewerking verloopt echter niet voor iedereen even vlot”, legt Nicole Delvaux uit. “Bepaalde patiënten ondervinden meer moeilijkheden om zich eraan te houden. Anderen ontwikkelen ‘geconditioneerde reacties’; ze anticiperen de bijwerking. Dat is het geval als de behandeling de patiënt stresseert en deze stress zich herhaalt of aanhoudt. Bijvoorbeeld, als een patiënt weet dat een behandeling nausea of pijn kan veroorzaken, voelt hij zich misselijk of heeft hij pijn… zelf vóór hij zijn kuur heeft gekregen. In de oncopsychologie hebben we desensibilisering technieken ontwikkeld waardoor de patiënt de geconditioneerde reactie kan onderdrukken.”

Individuele opvolging: een flexibel kader

In de “klassieke” psychologie is het kader van de individuele opvolging eerder strikt. De psycholoog ontvangt de patiënt in zijn bureau of kabinet. De sessies duren 45 tot 60 minuten en worden geprogrammeerd met regelmatige intervallen, vaak over een lange periode. Het gaat er in de oncopsychologie anders aan toe. “Ons werkkader is flexibeler”, legt Nicole Delvaux uit. “Inderdaad, we denken aan de hulp aan de patiënt volgens zijn kanker zijn therapeutische parcours, de praktische modaliteiten van de behandeling, alsook de symptomen of bijwerkingen die hij ervaart.” Bijvoorbeeld, bepaalde in het ziekenhuis opgenomen patiënten zijn te vermoeid om een gesprek van één uur aan te gaan. De oncopsycholoog kan dan zijn tussenkomst aan het bed van de patiënt opdelen in twee perioden van 30 minuten. Idem met de frequentie en de duur van de opvolging, aangepast en aanpasbaar naargelang het probleem waarmee de patiënt wordt geconfronteerd. “Als de patiënt ambulant wordt opgevolgd (3), kan het gebeuren dat we een telefonisch contact hebben, tussen twee ziekenhuisbezoeken in.”

Gespreksgroepen of psychotherapeutische groepen?

Gespreksgroepen voor kankerpatiënten worden steeds minder gebruikt. Vooral tijdens de behandeling. “We verkiezen psychotherapeutische groepen”, verklaart Nicole Delvaux. “Het verschil? De oncopsycholoog stelt zich niet tevreden met het organiseren en vergemakkelijken van het uitwisselen en delen van ervaringen tussen de deelnemers. Hij stelt ook hulpmiddelen voor die hen zullen helpen om bepaalde situaties beter aan te pakken. Het kan gaan om oefeningen van mindfulness, relaxatie of sofrologie om, bijvoorbeeld, de schrik voor een recidief te bedwingen.”

Verschillende studies hebben getoond dat deelneming aan een psychotherapeutische groep de levenskwaliteit van de patiënten verbetert. Maar dit soort psychologische opvolging is niet voor iedereen weggelegd. De ervaringen van anderen kunnen sommige patiënten kwetsbaar maken; anderen vinden het niet aangenaam om in een groep te praten, hoe goedbedoeld ook.

En de psychiater?

Er heerst soms verwarring tussen psycholoog en psychiater. De eerste behaalde een master in de psychologie aan de universiteit. Hij kan een bijkomende vorming gevolgd hebbenompsychotherapeuten/ofoncopsycholoogteworden. Depsychiater daarentegen is een arts, gespecialiseerd in de psychiatrie.

In het geval van kanker kan een psychiater interveniëren bij ernstige emotionele nood. Voorbeelden: een depressie, zelfmoordgedachten of -gedragingen, angststoornissen die dreigen aan te houden of zich te herhalen, enz. Als arts kan de psychiater bepaalde geneesmiddelen voorschrijven (antidepressiva, anxiolytica, enz.) of, in extreme gevallen, ziekenhuisopname voorstellen. “Bij ernstige emotionele nood worden de beste resultaten verkregen met een combinatie van middelen, zoals medicamenten, psychologische interventie en aanvullende communicatie binnen het zorgteam”, voegt Nicole Delvaux toe. “Met de steun van zijn naasten, moeten we de relationele omgeving van de patiënt in nood versterken om hem te helpen deze moeilijke periode te overbruggen.”

Laatste update: oktober 2018

***nota’s***

  • (1)De oncopsycholoog is een psycholoog die een bijkomende vorming heeft gevolgd voor de begeleiding van kankerpatiënten.
  • (2)Alles berust ook niet bij de patiënt. Door de bloedafnames die systematisch vóór elke immuuntherapiekuur worden uitgevoerd, kan het zorgteam een bijwerking opsporen, zelfs vooraleer die een symptoom veroorzaakt.
  • (3)Ambulant betekent niet in het kader van een ziekenhuisopname.

LEES OOK...

Hoe vermijd je huidkanker?

I-O life

Wie zich wil beschermen tegen huidkanker kan drie dingen doen: uit de zon blijven, zich goed kleden of zich voldoende insmeren met zonnecrème

Hoe over kanker praten met adolescentent?

I-O life

Met adolescenten over kanker praten en deze beproeving doorstaan, is verre van eenvoudig. Hierbij enkele wegwijzers, voorgesteld door Aurore Liénard, oncopsychologe van het Instituut Jules Bordet.

Wanneer en hoe overwegen terug te gaan werken?

I-O life

Kanker haalt alles overhoop, ook het beroepsleven. U zal hoogstwaarschijnlijk gedurende een korte of langere periode afwezig zijn. Wat zijn uw rechten… en plichten.

Dit is geen sport… dit is een behandeling!

I-O life

Tijdens het hele kankerverloop, is lichaamsbeweging één van de elementen die voluit deel uitmaken van de behandeling. Maëlle Detry legt uit waarom en hoe.

I-O Pedia

De andere antikankerbehandelingen

I-O Pedia