I-O Pedia

KENNIS EN BEGRIP VAN KANKER EN DE BEHANDELINGEN

Het urotheelcarcinoom


Immuuntherapie is de aanpak van urotheelcarcinoom aan het revolutioneren. Er zijn nu studies lopende om de mogelijkheden van deze nieuwe behandelingen te optimaliseren.

Het urotheel is de binnenbekleding van het urinaire stelsel. De urotheelcellen waaruit het urotheel bestaat, kunnen verkankeren. Ze vormen dan een tumor, het urotheelcarcinoom, dat zich in om het even welk deel van het urinaire stelsel kan vormen: de blaas uiteraard, maar ook de urineleiders (1), de plasbuis (2), of het nierbekken (waar de urine wordt vergaard).
Het urotheelcarcinoom maakt meer dan 90 % van de blaaskankers uit. In België worden elk jaar meer dan 2300 nieuwe gevallen gediagnosticeerd. Deze tumoren treffen viermaal meer mannen dan vrouwen en komen vaak voor na de leeftijd van 65 jaar.

De “revolutie” van IO

Gedurende decennia gaf de heelkundige behandeling - gebaseerd op het wegnemen van de blaas - slechts 50 % overlevingskansen na 5 jaar. Chemotherapie toegediend vóór de heelkunde heeft het mogelijk gemaakt om deze resultaten bij bepaalde patiënten te verbeteren. Maar de eerste resultaten verkregen met immuno-oncologie (IO) zouden de aanpak van urotheelcarcinoom kunnen revolutioneren, en het aantal overlevenden en de levensverwachting van tal van patiënten verbeteren.
“Actueel zijn er in België verschillende immuuntherapieën beschikbaar”, legt prof. Thierry Roumeguère, diensthoofd Urologie in het Erasmusziekenhuis, Brussel, uit. “Deze IO-geneesmiddelen zijn geïndiceerd voor de behandeling van gevorderd (3) of uitgezaaid urotheelcarcinoom bij volwassenen. Ze kunnen worden voorgeschreven in 2de lijn, na chemotherapie op basis van platinum, of zelfs in 1ste lijn voor patiënten die deze chemo niet zouden verdragen - wegens hun gevorderde leeftijd of een slechte nierfunctie bijvoorbeeld.”

Immuniteit en urotheelkanker

Ongeveer 20 % van de patiënten heeft een positieve respons op immuuntherapie. “Indien de tumor gevoelig is voor IO, is dat omdat dit type tumor veel mutaties heeft”, legt prof. Roumeguère uit. “Tal van antigenen (4) komen dus op de oppervlakte van de kankercellen tot expressie. Deze antigenen kunnen het doelwit zijn van specifieke lymfocyten (5) die door IO opnieuw worden geactiveerd. Hierdoor kunnen de lymfocyten de kankercellen opnieuw aanvallen.”

Aanpak van de bijwerkingen

Vergeleken met andere behandelingen zijn de bijwerkingen van IO zeldzamer, maar ze zijn bijzonder. Het imuuunsysteem kan “overactief” worden en zich tegen andere weefsels in het lichaam keren. De toxische effecten zijn dus van het inflammatoire type: ontsteking van de schildklier (thyroïditis), huiduitslag, hepatitis, enz “In de meeste gevallen en als we ze vroeg genoeg opsporen, zijn de bijwerkingen goedaardig en kunnen we ze onder controle houden, namelijk met corticosteroïden (6)”, herneemt prof. Roumeguère. “In een minderheid van de gevallen, kunnen toxische effecten van een ernstige graad optreden en ons verplichten om de IO-behandeling te onderbreken of te stoppen.”

Wat brengt de toekomst?

Verschillende IO-studies in urotheelkanker zijn lopende, namelijk om te achterhalen wanneer deze behandelingen moeten worden toegediend en het belang te bepalen van combinatiebehandelingen. “We willen namelijk weten of het beter is de immuuntherapie toe te dienen vóór, na, of zelfs samen met de chemotherapie of met een 2de IO-geneesmiddel”, legt prof. Roumeguère uit. “Andere immuuntherapieën lijken even beloftevol en worden nu geëvalueerd.” Het gebruik van immuuntherapie vóór de heelkunde wordt eveneens onderzocht.
De optimale duur van de IO-behandeling maakt ook deel uit van het onderzoek. Als verschillende weken, tot zelfs enkele maanden nodig zijn om een positieve respons op IO vast te stellen, kunnen deze effecten (lang) aanhouden na het einde van de behandeling. “We weten nog niet hoelang immuuntherapieën doeltreffend zijn. We hebben te weinig informatie om precies te weten wanneer we ze kunnen of moeten stoppen. Momenteel duurt de behandeling minstens één jaar als de respons positief is. En als de patiënt de behandeling goed verdraagt - wat vaak het geval is -, doen we verder!”


***nota’s***

  • (1) De urineleiders (ook ureters genoemd) verbinden de nieren met de blaas.
  • (2) De plasbuis (ook urethra genoemd) brengt de urine van de blaas naar buiten.
  • (3) Het gaat meer bepaald om een lokaal gevorderde, niet-reseceerbare tumor, dat wil zeggen dat we de tumor niet heelkundig kunnen wegsnijden.
  • (4)Een antigen is een stof die, aanwezig in het lichaam, de aanmaak van specifieke antilichamen veroorzaakt.
  • (5) Cellen, « soldaten » van het immuunsysteem.
  • (6) Geneesmiddelen afgeleid van cortison.

Laatste update: 30 september 2018

Symptomen

Behandelingen

Extra informatie...

VIDEO IMMUNO-ONCOLOGIE

Immuno-oncologie, een nieuwe doorbraak in
de strijd tegen kanker

Het immuunsysteem en kanker begrijpen in
1 minuut

De verschillende therapeutische opties
tegen kanker